Foto: ML Banner

Op donderdag 9 mei 2024 gaf de Amerikaanse overheid voor het eerst in bijna 20 jaar een waarschuwing voor een ernstige geomagnetische storm. De Amerikaanse overheid waarschuwde het publiek voor "ten minste vijf op de aarde gerichte coronale massa-ejecties" en voor zonnevlekken die een gebied bestrijken dat 16 keer groter is dan de aarde zelf. Een zware geomagnetische storm, of G4, is de op één na hoogste graad in het classificatiesysteem van de Amerikaanse overheid. Dergelijk ruimteweer kan een zware impact hebben op onze technologische maatschappij waarin we vandaag de dag leven en werken. 

De straling van deze activiteit begon vrijdag het magnetische veld van de aarde te raken en zal het hele weekend aanhouden, aldus de National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA). Op vrijdagavond heeft NOAA de storm opgewaardeerd naar G5 of "extreem", voor het eerst sinds oktober 2003. NOAA's waarschuwing voor extreem ruimteweer suggereert dat de storm tal van gevolgen kan hebben voor het leven op aarde, mogelijk voor het elektriciteitsnet en satelliet- en hoogfrequente radiocommunicatie. 

Gevolgen voor communicatie

De zonneactiviteit waar NOAA het over heeft, is het vrijkomen van energie van de zon die door de ruimte reist en uiteindelijk de aarde bereikt. Wanneer die straling de magnetische bol rond de planeet raakt, veroorzaakt het fluctuaties in de ionosfeer, een laag in de bovenste atmosfeer. Deze veranderingen kunnen rechtstreeks van invloed zijn op satellieten en andere ruimtevaartuigen in een baan om de aarde, hun oriëntatie veranderen of mogelijk hun elektronica uitschakelen. Bovendien kunnen de veranderingen in de ionosfeer radio-uitzendingen die door de atmosfeer proberen te komen om satellieten te bereiken, blokkeren of verslechteren. En ze kunnen ook voorkomen dat radio-uitzendingen succesvol terugkaatsen tegen de ionosfeer, wat sommige radio-operators normaal gesproken doen om het bereik van hun signalen te vergroten.

Aangezien GPS-satellieten afhankelijk zijn van signalen die de ionosfeer binnendringen, kan de geomagnetische storing die wetenschappers verwachten van invloed zijn op die cruciale technologie die wordt gebruikt door vliegtuigen, zeeschepen en in de landbouw en olie- en gasindustrie. En het kan van invloed zijn op kortegolfradio-uitzendingen die worden gebruikt door schepen en vliegtuigen, noodhulpdiensten, het leger en zelfs radioamateurs, die allemaal afhankelijk zijn van de hoogfrequente radiogolven die volgens NOAA door de storm verstrooid kunnen raken.

"Geomagnetische stormen kunnen invloed hebben op de infrastructuur in de buurt van de aarde en op het aardoppervlak, waardoor communicatie, het elektriciteitsnet, navigatie, radio en satellietactiviteiten kunnen worden verstoord", zegt NOAA's Space Weather Prediction Center in een persbericht. "SWPC heeft de beheerders van deze systemen op de hoogte gebracht zodat ze beschermende maatregelen kunnen nemen.

Hoe zit het met je mobiele telefoon?

Draadloze netwerken voor consumenten maken gebruik van andere radiofrequenties dan de hoge frequentieband, dus het lijkt onwaarschijnlijk dat de storm direct van invloed zal zijn op mobiele diensten. De GPS-functies op je telefoon gebruiken ook meestal een mix van pure GPS en locatiebepaling op basis van mobiele torens, dus zelfs als de GPS-signalen verstoord zijn, kunnen telefoongebruikers nog steeds een ruwe locatiebepaling uitvoeren. Zolang de onderliggende elektrische infrastructuur die draadloze netwerken ondersteunt onaangetast blijft, zou zelfs extreem ruimteweer moeten resulteren in "minimale directe impact op publieke veiligheidsradio en commerciële cellulaire diensten ... en geen eerste orde impact op elektronische apparaten voor consumenten", aldus onderzoekers die de bevindingen samenvatten van een onderzoek uit 2010 naar extreem ruimteweer dat werd uitgevoerd door NOAA en de Federal Emergency Management Agency.

Het Cybersecurity and Infrastructure Security Agency schetste een soortgelijk rapport in een presentatie uit 2021 over ruimteweer, waarin werd vastgesteld dat line-of-sight radiotransmissies over het algemeen niet worden beïnvloed door ruimteweer, behalve in specifieke situaties. De presentatie vermeldde wel enkele risico's voor koperen kabels en telefoonlijnen op het land. In een iets ander scenario in februari merkte NOAA twee grote zonnevlammen op. Maar ondanks "op grote schaal gerapporteerde uitval van cellulaire netwerken" rond dezelfde tijd, zei het agentschap, was het "hoogst onwaarschijnlijk" dat de vlammen een rol speelden in die stroomstoringen. Op vrijdag herhaalden NOAA-functionarissen dat de impact op mobiele telefoons dit weekend klein tot nihil zou moeten zijn, tenzij er brede verstoringen van het elektriciteitsnet zijn. "We hebben in het verleden geen aanwijzingen gezien dat een ruimteweerstorm daar nu invloed op zou kunnen hebben," vertelde Brent Gordon, hoofd van de Space Weather Services tak voor SWPC, aan verslaggevers tijdens een conference call. "Als er geen stroom beschikbaar is voor die mensen, dan zouden de secundaire gevolgen zeker groot zijn."

Het elektriciteitsnet is mogelijk in gevaar

Ernstig ruimteweer kan het elektriciteitsnet in gevaar brengen, volgens NOAA, dat deze week waarschuwde voor "mogelijke wijdverspreide spanningsproblemen" en dat "sommige beveiligingssystemen per ongeluk belangrijke activa van het elektriciteitsnet kunnen uitschakelen". In 1989 leidde een ruimteweerevenement tot een enorme stroomstoring in Quebec, Canada, gedurende meer dan negen uur nadat geomagnetische schommelingen transformatoren en andere belangrijke apparatuur beschadigden. In oktober leidde een extreme geomagnetische storm, sterker dan de storm die voor dit weekend wordt voorspeld, tot stroomuitval in Zweden en beschadigde stroomtransformatoren in Zuid-Afrika, aldus het SWPC. De grootste bekende geomagnetische storm in de geschiedenis, bekend als de Carrington Event van 1859, zorgde ervoor dat telegraafstations vonken kregen en in brand vlogen. Een stroomstoring in het elektriciteitsnet kan gevolgen hebben voor communicatie en andere technologieën, waaronder mobiele telefoons. Mobieltorens kunnen stroom verliezen, net als de datacenters die websites en hun informatie hosten.

Toch hebben veel providers van draadloze telefonie al noodstroomaggregaten en mobiele zendmasten die ze kunnen inzetten in het geval van een natuurramp of een ander groot incident. Redundantie en veerkracht zijn kernwoorden van alle leveranciers van kritieke infrastructuur, dus zelfs als het elektriciteitsnet zou uitvallen, zouden consumenten zich misschien meer zorgen moeten maken over hoe ze hun telefoon opgeladen kunnen houden dan of ze online kunnen blijven. Om dat punt te onderstrepen, lijkt het advies van de Amerikaanse overheid aan het publiek over hoe je je kunt voorbereiden op een ruimteweerevenement grotendeels op dezelfde stappen die je zou nemen als reactie op een langdurige stroomstoring. De overheid raadt bijvoorbeeld aan om extra batterijen of een oplader met handvoeding beschikbaar te houden voor kleine elektronische apparaten. Ambtenaren zeggen dat je elektrische apparaten misschien wilt loskoppelen om ze te beschermen tegen stroompieken en om je elektriciteitsverbruik te beperken tijdens een zonneweer gebeurtenis. Je kunt ook de benzinetank van je auto minstens halfvol houden, zodat je niet naar een benzinestation hoeft (dat elektriciteit nodig heeft om de pompen te laten werken).

Bron: CNN

Kris Christiaens

K. Christiaens

Medebeheerder & hoofdredacteur van Spacepage.
Oprichter & beheerder van Belgium in Space.
Ruimtevaart & sterrenkunde redacteur.

Dit gebeurde vandaag in 1980

Het gebeurde toen

Als gevolg van een probleem met de Viking raketmotoren in de onderste rakettrap slaagt een Europese Ariane 1 raket er niet in om zes satellieten in de ruimte brengen. Dit was de tweede maal dat Europa een Ariane 1 raket lanceerde vanop de lanceerbasis in Frans-Guyana en de eerste commerciële lancering van deze nieuwe draagraket. Foto: Arianespace

Ontdek meer gebeurtenissen

Redacteurs gezocht

Ben je een amateur astronoom met een sterke pen? De Spacepage redactie is steeds op zoek naar enthousiaste mensen die artikelen of nieuws schrijven voor op de website. Geen verplichtingen, je schrijft wanneer jij daarvoor tijd vind. Lijkt het je iets? laat het ons dan snel weten!

Wordt medewerker

Steun Spacepage

Deze website wordt aan onze bezoekers blijvend gratis aangeboden maar om de hoge kosten om de site online te houden te drukken moeten we wel het nodige budget kunnen verzamelen. Ook jij kunt uw bijdrage leveren door ons te ondersteunen met uw donatie zodat we u blijvend kunnen voorzien van het laatste nieuws en artikelen boordevol informatie.

63%

Sociale netwerken