woensdag, 20 april 2022 15:46

Astronomen ontdekken een nieuw soort sterexplosies: micronovae Hot!

Geschreven door ESO
Beoordeel dit item
(2 stemmen)
Deze artist’s impression toont een dubbelstersysteem waarin micronovae kunnen optreden. De blauwe schijf die rond de heldere witte dwerg in het midden van de afbeelding kolkt, bestaat uit materie – voornamelijk waterstof – die aan de begeleidende ster is onttrokken. Deze artist’s impression toont een dubbelstersysteem waarin micronovae kunnen optreden. De blauwe schijf die rond de heldere witte dwerg in het midden van de afbeelding kolkt, bestaat uit materie – voornamelijk waterstof – die aan de begeleidende ster is onttrokken. Foto: ESO/M. Kornmesser, L. Calçada

Een team van astronomen heeft, met behulp van de Very Large Telescope (VLT) van de Europese Zuidelijke Sterrenwacht (ESO), een nieuw soort sterexplosie waargenomen: een micronova. Deze uitbarstingen doen zich voor op het oppervlak van bepaalde sterren, en kunnen in luttele uren ongeveer 3,5 miljard Grote Piramiden van Gizeh aan stermateriaal opbranden.

‘We hebben voor het eerst een explosief verschijnsel waargenomen dat we een micronova noemen,’ zegt astronoom Simone Scaringi, van de Durham-universiteit in het Verenigd Koninkrijk, die de leiding had over het onderzoek naar deze explosies, waarvan de resultaten vandaag in Nature zijn gepubliceerd. ‘Het verschijnsel stelt ons begrip van hoe thermonucleaire explosies in sterren ontstaan op de proef. We dachten wel te weten hoe de vork in de steel zit, maar deze ontdekking suggereert dat ze ook op een compleet andere manier op gang kunnen komen,’ voegt hij eraan toe.

Micronovae zijn extreem heftige gebeurtenissen, maar naar astronomische maatstaven stellen ze niet zoveel voor. Ze zijn veel minder krachtig dan novae – sterexplosies die astronomen al eeuwen kennen. Beide soorten explosies doen zich voor bij witte dwergen: uitgeputte sterren die ongeveer evenveel massa hebben als onze zon, maar net zo klein zijn als de aarde. Een witte dwerg die deel uitmaakt van een dubbelstersysteem kan materiaal, voornamelijk waterstof, aan zijn begeleider onttrekken, mits deze maar dichtbij genoeg is. Als dit gas op het zeer hete oppervlak van de witte dwergster valt, fuseren de waterstofatomen heel snel tot helium. Gevolg: een thermonucleaire explosie die zich over het gehele steroppervlak uitstrekt. ‘Zo’n detonatie zorgt ervoor dat het hele oppervlak van de witte dwerg opvlamt en wekenlang fel straalt,’ legt medeauteur Nathalie Degenaar, astronoom aan de Universiteit van Amsterdam, uit.

Micronovae zijn vergelijkbare explosies, maar dan kleiner van omvang, en duren slechts enkele uren. Ze doen zich voor bij sommige witte dwergen met sterke magnetische velden, die materiaal naar de magnetische polen van de ster kanaliseren. ‘Voor het eerst hebben we nu gezien dat waterstoffusie ook een heel lokaal verschijnsel kan zijn. Het waterstof kan zich bij sommige witte dwergen ophopen aan de voet van de magnetische polen, waardoor de fusie zich tot die plek beperkt,’ zegt Paul Groot, astronoom aan de Radboud Universiteit en mede-auteur van de studie. ‘Dit resulteert in thermonucleaire explosies die ongeveer een miljoen keer zwakker zijn dan nova-explosies – vandaar de term ‘micronova’, vervolgt Groot. Het voorvoegsel 'micro' wekt wellicht de suggestie dat het om onbeduidende gebeurtenissen gaat, maar niets is minder waar: bij één zo’n uitbarsting wordt ongeveer 20.000.000 biljoen kilogram, of ongeveer 3,5 miljard Grote Piramides van Gizeh, aan brandstof verbruikt [1].

Deze nieuwe micronovae stellen de bestaande ideeën over sterexplosies op de proef en zouden wel eens talrijker kunnen zijn dan tot nu toe werd gedacht. ‘Het laat maar weer eens zien hoe dynamisch het heelal is. Deze gebeurtenissen kunnen heel gewoon zijn, maar omdat ze zo kort duren, laten ze zich maar moeilijk op heterdaad betrappen’, legt Scaringi uit. Het team stuitte voor het eerst op deze mysterieuze micro-explosies bij het analyseren van gegevens van NASA’s Transiting Exoplanet Survey Satellite (TESS). ‘Bij het doorspitten van gegevens die door TESS waren verzameld, ontdekten we iets ongewoons: een heldere lichtflits die een paar uur aanhield. En toen we verder zochten, vonden we meer van dit soort signalen,’ zegt Degenaar.

Het team nam drie micronovae waar met TESS: twee waren van bekende witte dwergen, maar de derde vereiste verdere waarnemingen met het X-shooter-instrument van ESO’s VLT om zijn status als witte dwerg te bevestigen. ‘Met behulp van ESO’s Very Large Telescope hebben we ontdekt dat al deze optische flitsen door witte dwergen werden geproduceerd,’ zegt Degenaar. ‘Deze waarneming was cruciaal voor het interpreteren van ons resultaat en voor de ontdekking van micronovae,’ voegt Scaringi daaraan toe.

Door de ontdekking van de micronovae is het repertoire aan mogelijke sterexplosies toegenomen. Het team wil nu meer van deze ongrijpbare gebeurtenissen vastleggen, en daarvoor zijn langlopende surveys en snelle vervolgmetingen nodig. ‘Snelle respons van telescopen zoals de VLT of ESO’s New Technology Telescope en hun diverse meetinstrumenten zullen ons in staat stellen om deze mysterieuze micronovae verder te ontrafelen,’ concludeert Scaringi.

Noten

[1] Een biljoen is gelijk aan een miljoen maal een miljoen oftewel een 1 gevolgd door twaalf nullen (1.000.000.000.000). Het gewicht van de Grote Piramide van Gizeh bedraagt ongeveer 5.900.000.000 kilogram.

Bron: ESO

Dit gebeurde vandaag in 1985

Het gebeurde toen

Vanop de Europese lanceerbasis in Frans-Guyana brengt een Ariane 1 raket de Europese Giotto ruimtesonde in de ruimte. Giotto was ESA's eerste 'deep space'-missie en had als doel om de komeet Halley te bestuderen. De sonde had de vorm van een cilinder met een diameter van 1,85 meter, een totale lengte van 2,85 meter en woog 960 kg. Na drie keer rond de Aarde te hebben gecirkeld, werd Giotto's motor gestart om de ruimtesonde zo in een interplanetaire baan te brengen zodat de sonde in maart 1986 langs de komeet Halley vloog. De sonde passeerde de kern op een afstand van slechts 596 kilometer. Foto: ESA

Ontdek meer gebeurtenissen

Messier 32

Messier 32
M32 is één van de satellietstelsels van het bekende sterrenstelsel M31, net zoals M110, NGC 185 en NGC 147. Deze twee laatste zijn moeilijk te vinden en bevinden zich ver…
Lees meer...

Redacteurs gezocht

Ben je een amateur astronoom met een sterke pen? De Spacepage redactie is steeds op zoek naar enthousiaste mensen die artikelen of nieuws schrijven voor op de website en/of het Guidestar magazine. Geen verplichtingen, je schrijft wanneer jij daarvoor tijd vind. Lijkt het je iets? laat het ons dan snel weten op Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

Steun Spacepage!

Deze website wordt aan onze bezoekers blijvend gratis aangeboden maar om de hoge kosten om de site online te houden te drukken moeten we wel het nodige budget kunnen verzamelen. Ook jij kunt uw bijdrage leveren door ons te ondersteunen met uw donatie zodat we u blijvend kunnen voorzien van het laatste nieuws en artikelen boordevol informatie.

80%

Sociale netwerken